Чарнагорыя: 4. Сапраўдная Чарнагорыя
У межах сучаснай Чарнагорыі ёсць рэгіён, які не скарыўся ані туркам, ані венецыянцам, аб якіх ішла гаворка ў мінулых частках - так бы мовіць, core part гэтай краіны, яе культуры і нацыі.
Гэтая ж частка ў Інстаграме: padarozhny.
Чарнагорыя Сапраўдная, яна ж Чарнагорыя Старая - гэта невялічкі рэгіён вакол горада Цэтынь, які да 1946 г. быў сталіцай краіны.
Адразу зазначу, што ў мяне няма ўпэўненасці, як карэктна транслітэраваць Цетиње / Cettigne - я буду ўжываць Цэтынь, але не настойваю.
Можна ўмоўна лічыць, што у Чарнагорыі дзве сталіцы: культурная Цэтынь і адміністратыўная Падгорыца, такія сабе Менск і Мінск.
Праз некалі сталічны статус у Цэтыне шмат будынкаў, дзе раней мясціліся амбасады розных дзяржаў.
Прачытаў недзе, што вось гэты лічыцца найпрыгажэйшым.
Я адмыкнуў калітку, ўвайшоў у дом і пабачыў некалькіх жанчын, якія пілі за сталом гарбату.
Што тут, кажу, цікавага у вас ёсць? Музей? Галерэя? Сувеніры?
Яны злякаліся і папрасілі мяне выпердаляць, бо гэта прыватная ўласнасць, і зараз мы паліцыю паклічам.
Я ўзгадаў, што знаёмыя перыядычна кажуць, што я занадта нахабны (як для беларуса), таму выбачыўся і паабяцаў неяк паскрамней сябе весці.
Калі ўзбярэжныя гарады кшталту Будвы і Котара вядуць сваю гісторыю ўжо некалькі тысячагоддзяў, то Цэтынь была заснавана ў 1482 г. князем Іванам Црноевічам.
Ён шукаў месца пад абаронны фарпост ад туркаў, таму абраў карставую даліну паміж гарамі Лоўчэн.
Тут ён збудаваў манастыр, які неўзабаве стаў цэнтрам праваслаўя ў рэгіёне, крэпасць, ну і шмат чаго яшчэ карыснага зрабіў - у прыватнасці, у 1494 г. надрукаваў першую на Балканах кнігу, якую я ўзгадваў у мінулай частцы.
Удала абранае месца, фартыфікацыі і супраціў мясцовых не дазволіў туркам захапіць горад і наваколле - тры ці чатыры разы яны спальвалі яго разам з Цэтыньскім манастыром, але чарнагорцы хутка вярталі кантроль і неўзабаве ўсё адбудоўвалі.
Для чарнагорскай ідэнтычнасці гэты факт грае важную ролю, бо суседнюю Сербію, як і практычна ўсё навокал, туркі паспяхова захапілі.
Старая Чарнагорыя хоць і была цалкам ізалявана туркамі ад знешняга света і не мела паўнавартаснай незалежнасці, але ж, ну, шырокая аўтаномія.
У справе здабыцця незалежнасці адметную ролю адыграў мітрапаліт Даніла I - заснавальнік роду Негашаў, які кіраваў Чарнагорыяй з 1697 г. і ажно да канца Першай сусветнай.
Ён пахаваны ў Цэтыньскім манастары, а калі прайсці ад яго трохі ўгару (нібы тут ёсць іншыя маршруты), то хвілінак праз 40 можна натрапіць на вось такі мемарыял.
Чарнагорыя на той момант была тэакратыяй - мітрапаліт меў і свецкую, і духоўную ўладу, Даніла I скарыстаўся і той, і другой.
Пры яго кіраванні пачаліся рэгулярныя сутычкі з туркамі, якім не надта падабалася ваяваць пасярод гор супраць маленькіх партызанскіх атрадаў.
Даніла ўмацаваў сувязі з рускімі - тыя былі зацікаўлены ў падтрымцы праваслаўных як у інструменце ціску на Асманскую імперыю і дапамаглі чарнагорцам зброяй і грашыма.
Чарнагорыя - ледзьве не адзіная краіна, на якую расея аказала станоўчы ўплыў.
Акрамя дыпламатыі і ўзброенай барацьбы са знешнім ворагам, у мэтах умацавання незалежнасці Даніла шырока ўвёў у практыку пераслед і пакаранне здраднікаў - тых чарнагорцаў, якія супрацоўнічалі з асманамі і асабліва тых, што прынялі іслам.
Ютуба тады не было, і некаму было патлумачыць, што трэба ўсіх прабачаць, з усімі прымярацца і не злаваць дзеда, таму аднойчы Даніла сабраў кентоў і выразаў некалькі сотняў суайчыннікаў - гэтая падзея 1704 г. засталася ў хроніках як Крывавая ноч святога Іаана.
Усё гэта разам, шмат разоў паўторанае, умацавала княства і паспрыяла незалежнасці - па выніках руска-турэцкай вайны 1878 г. туркі былі вымушаны прызнаць такія дзяржавы як Чарнагорыя, Сербія, Балгарыя і Румынія.
У наступнай частцы гаворка пойдзе якраз пра незалежнасць.
Інстаграм: padarozhny
Аповед пра Чарнагорыю:
✅️1. Інтра
✅️2. Рэха Венецыі
✅️3. Францыск Скарына
5. СХС
7. Еўра
10. Мова
Comments
Post a Comment